تبلیغات
مطالب مفید در پزشکی - جذام، بیماری فقر و محرومیت Image Hosted by ImageShack.us
 

جذام، بیماری فقر و محرومیت

دوشنبه 4 آبان 1388   04:57 ب.ظ


نوع مطلب : پوست ،

  8 بهمن ماه، روز کمک به جذامیان

در بیـن بیمـاری هـای باستانـی، یکـی از قدیمـی ترین و معروف ترین آنها، بیماری جذام است که در عامه مردم ایران به آن خوره می گویند. جذام (Leprosy)، یک بیمارى عفونى مزمن است که بیشتر پوست، اعصاب محیطى، مخاط دستگاه تنفسى فوقانى و نیز چشم ها را گرفتار مى کند، ولى به تدریج اعضاى دیگر نیز گرفتار مى شوند. به دشواری می توان مبدأ بیماری جذام را مشخص کرد. چینی ها از 500 سال قبل از میلاد مسیح این بیماری را می شناختند.

عامل بیماری جذام درسال۱۸۷4، توسط "جى.اى.هانسن" کشف شد ولی معالجه بیماران با کشف داروی موثر بر آن در اواخر دهه ۱۹۴۰ میسرگردید. این پزشک نروژی 9 سال قبل از اینکه رابرت کخ باسیل سل را کشف کند، عامل بیماری جذام را در ضایعات برآمده بدن یک بیمار جذامی یافته و این باکتری را به عنوان نخستین باکتری آسیب رسان در تاریخ علم پزشکی شرح داد. به رغم مخالفت های بسیار، هانسن ثابت کرد که این بیماری مسری است، گرچه صفات مشخصه و شباهت آن به باسیل سل تا چندین سال بعد ناشناخته باقی ماند. عامل بیماری جذام یا مایکو باکتریوم لپره، فقط برای انسان بیماری زا بوده و هنوز گزارش علمی مستدلی از ابتلای حیوانات به این بیماری وجود ندارد. دوره نهفتگی این بیماری از چند ماه تا چندین سال متغیر است و حتی به 40 سال هم می رسد، ولی به طور متوسط این دوره دو تا چهار سال است. سیر بیماری مزمن بوده، شروع آن بسیار آرام و به آهستگی صورت می گیرد و هیچ واکسنی علیه آن وجود ندارد. اما جای ترس وجود ندارد چرا که 95% افراد جامعه در برابر این بیماری ایمنی طبیعی دارند و هرگز به این بیماری مبتلا نمی شوند.

راه های انتقال بیماری بدرستی مشخص نیست، ولی به احتمال قوی از راه دستگاه تنفسی فوقانی (مخاط بینی) از طریق عطسه یا سرفه در فضای محدود و خراش پوست، صورت می گیرد و تنها در صورت ارتباطات نزدیک طولانی مدت در یک محیط سربسته با فرد بیماری که تحت درمان نباشد، انتقال می یابد. این بیماری از طریق آمیزشی و از مادر به جنین در دوره بارداری منتقل نمی شود. احتمال دارد حشرات نیز در سرایت آن دخالت داشته باشند. شیر مادران جذامی نیز حاوی مقدار زیادی باکتری است که می تواند باعث انتقال آن شود.

عامل ایـن بیمـاری بـر روی اعصاب حسی پوست اثرگذاشته و آن ها را مختل می سازد در نتیجه نقاط انتهایی بدن بیمار مانند دستها و پاها بی حس شده، و همین عامل باعث می شود در سوختن یا بریدن های مکرر شخص احساس درد نکند که منجر به ایجاد ضایعات دائمی شده و در ادامه، عفونت هم به این زخم ها افزوده شده گاهی حتی نیاز به قطع عضو حس می شود. از نقاط دیگری که در معرض آسیب قرار دارند چشم ها و مخاط بینی است، حمله به اعصاب چشم توسط باکتری جذام باعث از بین رفتن واکنش پلک زدن شده که به این ترتیب محافظ اصلی چشم در مقابل صدمات و خشک شدن چشم از میان برداشته شده و در ادامه ممکن است شخص دچار کوری شود. تخریب مخاط بینی نیز به تدریج منجر به از بین رفتن حالت طبیعی بینی و صورت می شود.

نکته جالب اینکه عامل بیماری یعنی مایکو باکتریوم لپره، اصولا عفونت زایی کمی دارد و حتی در مناطق آلوده، اکثر افراد هرگز تظاهرات بالینی نشان نخواهند داد و تعدادی نیز تنها به یک ضایعه موضعی مبتلا می شوند که خود به خود بهبود می یابد. این مسئله نشان می دهد که تنها گروهی به این بیماری مبتلا می شوند که به طریقی دچار ضعف یا اختلال در سیستم ایمنی باشند.

این بیماری 1350 سال قبل از میلاد مسیح در مصر باستان شرح داده شد که قدیمی ترین توصیف این بیماری به شمار می رود. در ترجمه نوشته های مذهبی یهودی به زبان یونانی، 150 سال قبل از میلاد مسیح، واژه لپره (Leprae) به کار برده شده است. در گذشته - و شاید همین امروز هم - متأسفانه جذامی ها مطرود جامعه محسوب می شدند و خیلی سریع آنها را از اجتماع طرد می کردند. برای جذامی ها همواره محل های زندگی خاصی در نظر گرفته می شد و شاید خودشان هم ترجیح می دادند که با آن چهره های غیر عادی در جامعه ظاهر نشوند.

در حال حاضر از انواع دارویی سولفون ها در کنار آنتی بیوتیک های دیگر برای درمان جذام استفاده می شود. در برخی موارد جراحی نیز برای درمان و نوتوانی بیماران جذامی مفید است. فیزیوتراپی و ورزش نیز برای بازگشت عملکرد اندام ها ضروری است. به طور کلی بدون توجه به داروی مصرف شده، سه مرحله درمانی برای بیماران جذامی وجود دارد که بسته به توان بدنی بیمار و نوع دارو از پنج تا 10 سال متفاوت خواهد بود.

بد نیست بدانید که کانون اصلی این بیماری در مرکز و شمال آفریقا بوده و در قرون وسطی به آسیا و اروپا گسترش یافته است و در قرن 14 و 15 این بیماری از اروپا به نیمکره شرقی رسیده است.

بیماری جذام وابسته به شرایط اقتصادی و میزان بهره وری از مواهب طبیعی است لذا این بیماری بیشتر در نقاط محروم دنیا گسترش دارد. هم اکنون 12 کشور در صدر کشورهایى که داراى خطر بالقوه براى شیوع این بیمارى هستند،۹۱ درصد موارد تخمینى جذام را به خود اختصاص داده اند که بیش از۸۰ درصد موارد مربوط به ۵ کشور اول جهان (هند، برزیل، ماداگاسکار، نپال، موزامبیک) است، این در حالی است که 61% افراد مبتلا به این بیماری در هند زندگی می‌کنند.

اولین واقعه در سال 1981 میلادی بدنبال معرفی ”درمان چند دارویی بعنوان درمان استاندارد جذام“ توسط گروه مطالعاتی درمان دارویی جذام در سازمان جهانی بهداشت رخ داد که موفقیتهای ناشی از بکارگیری آن به دومین واقعه در سال 1991 میلادی انجامید که عبارت بود از صدور قطعنامه ای در نشست چهل و چهارم مجمع جهانی بهداشت که در آن حذف جذام بعنوان یک مشکل بهداشت عمومی تا سال 2000 و ریشه کنی آن تا سال 2020 هدف گذارى شد. آخرین پیشرفت در این زمینه را انستستو پاستور فرانسه با کشف زنجیره ژنوم مایکوباکتریوم لپره عامل ایجاد جذام در سال ۲۰۰۱ انجام داده است.

حذف جذام به معناى میزان شیوع کمتر از۱ یک مورد در۱۰۰۰۰ نفر جمعیت است. در ۱۸ سال گذشته، میزان شیوع جهانى بیمارى۹۰ درصد کاهش یافته و در پایان سال۲۰۰۰، جذام به عنوان یک مشکل درسطح جهان، حذف شده تلقى گردید. در اوایل سال ۲۰۰۳، متجاوز از ۱۰۷ کشور به هدف حذف جذام رسیدند.

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، در سال 1982 تعداد جذامیان در جهان 5/11 میلیون نفر ولی در آغاز سال 2005 تعداد بیماران مبتلا به جذام در سراسر جهان 286 هزار نفر ثبت شده که در مقایسه با آغاز سال 2004 به میزان 38 درصد کاهش نشان می‌دهد.

ایران در سال 75 وارد مرحله حذف استانی و در سال 76 وارد مرحله حذف شهرستانی شد. در سال 62، دوازده هزار بیمار جذامی داشت که در حال حاضر این رقم کاهش بسیار چشمگیری دارد. کارشناس جذام سازمان بهداشت جهانی این تعداد را 700 نفر و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی شمار جذامیان را 158 تن ذکر می کنـد. ولـی گـاه منابعـی غیـر رسمـی میـزان مبتـلایـان بـه جـذام را در کشورمـان سـه تا پنج هزار تن تخمین می زنند که در روستاهای دوردست زندگی می کنند. شیوع این بیماری در کشورمان در استان‌‏های آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گیلان، مازندران، خراسان، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، ایلام و لرستان بیشتر است.

در سال گذشته در کشور‪ ۸۷ مورد جدید جذام شناسایی شد که هفت مورد از بیماران غیر ایرانی بودند. هم‌اکنون در کشور‪ ۱۷۱مورد بیمار جذامی تحت درمان وجود دارد. از حدود‪ ۷۰ سال پیش، اولین موارد جذام در کشور که تعدادشان حدود‪ ۱۱هزار مورد بود، ثبت شد که از این تعداد هشت هزار نفر بهبود پیدا کردند و بیش از دو هزار نفر به علت کهولت سن یا سایر دلایل فوت نمودند.

چنانکه گفته شد جذامیان با تغییر شکل غیر قابل بازگشت در سیمای ظاهری دست به گریبانند و همین عامل سبب می شود که آنان دچار انـزوای اجتماعــی شونــد. جذامیــان بــه واسطـه تــرس موهومی مردم از این بیماری به دلیل آنکه غیرقابل علاج، علیل کننده و مسرى قلمداد مى شود، از جامعه طرد شده و یا واکنش های شدیدی را از جانب اجتماع متحمل می شوند و علاوه بر رنج بیماری، صدمات روحی ناشی از تنهایی را نیز تحمل می کنند. جذام را به راستی می توان بیماری فقر و محرومیت نامید؛ جذامیان در چرخه بسته ای از فقر گرفتار آمده اند. افراد فقیری که از تغذیه مناسب و بهداشت بهره ای ندارند با از دست دادن مقاومت و کاهش سیستم ایمنی بدن بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند و بیماری خود به انزوای آنان در جامعه و در نتیجه به فقیر تر شدن آنها می انجامد. فقر در این جا تنها کاهش دسترسی به غــذای سالــم و کـافــی نیسـت بلکـه فقتر فرهنگی و بهداشتی را نیز می توان در زمره آن به حساب آورد، که هر دو به همان میزان فقر غذایی می توانند در ابتلا و شیوع بیماری کمک کنند.

جذامیان با احساساتی چون طردشدگى و خطرناک بودن دست به گریبانند به همین جهت یکى از ضرورى ترین اقداماتى که براى امدادرسانى به جذامیان باید انجام گیرد، اطلاع رسانى و شناسایى آنان به سایر افراد جامعه است تا نگاه مردم عامى به این قشر نیازمند تغییر یابد و همچنین راه های امدادرسانی معنوی به این بیماران تسهیل شود، این بیماران بیش و پیش از آنکه به کمک های مالی دیگران نیاز داشته باشند به لبخندی مهرآمیز و دوستانه نیازمندند. با توجه به پیوستگی جذام و فقر می توان انتظار داشت که در روستاهای دوردست که دستـرسـی بـه امکانـات، آب سالـم، بهداشـت و درمـان وجـود نـدارد مـی تـوان آثـار ایـن بیمای را یافت. لـذا در کشورمـان انجمنی با عنوان "انجمن یاوران جذامیان" تاسیس شده است که تمام سعی آنان در این است که حداقل هفته ای یک بار برای دهکده های جذامیان غذای گرم تهیــه کننــد و شرایــط زندگـی را بـرای آنـان و فرزندانشـان تسهیـل کننـد. بـه هـر روی مهربانی با این بیماران و شادی بخشیدن به آنان که مورد بی مهری زندگی قرار گرفته اند، صفتی بس والاست.

  به خاطر داشته باشیم جذامیان نیز مانند دیگر بیماران چشم به راهند تا مردم در آسایشگاهها از آنها عیادت کنند و توجه مسؤولین و مردم به وضع معیشتی آنان نیز از جمله کارهای نیک می تواند باشد

منبع:

سایت مرکز بهداشت شهرستان شیراز


نوشته شده توسط : مریم